Arşiv Araştırma ve Yükleme: Kubilay Binen
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin kente kazandırdığı bu prestijli serinin üçüncü cildi, Kocaeli Sancağı’nın Kaptan Paşa Eyaleti’ne bağlı olduğu dönemlerden erken Cumhuriyet yıllarına kadar uzanan idari, demografik ve iktisadi gelişim sürecini mercek altına almaktadır. Kitapta; Osmanlı haritalarında Kocaeli, sancağın 18. ve 19. yüzyıllardaki idari taksimatı ile 1925-1930 yılları arasındaki vilayet yapısı titizlikle incelenmektedir. Bölgedeki gayrimüslim nüfus yoğunlaşması, Ermeni ticari şirketleri, 17. yüzyılda İstanbul’un iaşe ikmalinde Kocaeli’nin üstlendiği kritik rol, Tuzla ve Tavşancıl’ın temettüat defterlerine göre sosyo-ekonomik yapısı ve ticaret salnamelerine yansıyan iktisadi faaliyetler zengin arşiv belgeleriyle sunulmaktadır. Eserin en dikkat çekici yönlerinden biri de medeniyet hamurundan kültür merkezine dönüşen SEKA’dır; İzmit Kâğıt Fabrikası’nın kuruluş öyküsü, işçi hareketleri, Seka Çocuk Dostları Derneği gibi sosyal sorumluluk örnekleri ve 1937’den günümüze Kağıtspor’un tarihi ile kentin sanayileşme hafızası eksiksiz bir biçimde kayda geçirilmektedir.
Cildin ikinci kısmında, Kocaeli’nin kentsel sunumu, şehirleşme kültürü ve Akçakoca Mahallesi’ndeki sokak isimlerinin sürekliliği gibi kent sosyolojisini ilgilendiren konular ile köklü eğitim tarihi ele alınmaktadır. İlk Osmanlı medreselerinden İzmit Gazi Süleyman Paşa Medresesi sorunsalı, Kandıra Erkek Rüştiye Mektebi, Fransız misyonerlerin eğitim faaliyetleri ve I. Dünya Savaşı’nın eğitim kurumlarına etkileri özgün araştırmalarla tahlil edilmektedir. Modern mimarinin simgelerinden İzmit Lisesi’nin “Lise Pavyonu” binasının inşa öyküsü, “Gürbüz Türk Çocuğu” projesi kapsamında kurulan Hereke Çocuk Kampı (1936-1939) ve İzmit’in sosyo-kültürel hayatına yön veren meşhur Pişmaniye Dergisi (1949-1972) gibi kültürel değerler esere büyük bir zenginlik katmaktadır. Ayrıca iskân defterlerine göre 1888-1889 yılları arasında İzmit’e yerleştirilen muhacir köyleri ve Akgürgen Çiftliği örneğinde göçmenlerin yaşadığı sosyo-ekonomik sorunlar derinlemesine işlenmektedir. Bu yönüyle eser, Gazi Süleyman Bey’den günümüze Kocaeli’nin bir sanayi ve kültür markası haline geliş öyküsünü taçlandıran bir başvuru kaynağıdır.
Gazi Süleyman Paşa – Kocaeli Büyükşehir Belediyesi