Arşiv Araştırma ve Yükleme: Kubilay Binen
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin kentin köklü tarihsel birikimini kayıt altına aldığı serinin dördüncü cildi; bölgenin maruz kaldığı göç hareketlerine, denizcilik geçmişine ve geleneksel Türk sporlarına odaklanmaktadır. Kitapta; Yunan yıkımı sonrası İzmit Körfezi’ndeki dramatik durum, mübadele ile Kocaeli’ye yerleştirilen göçmenlerin uyum sorunları, Kırım, Dobruca ve Dağıstan’dan gelen muhacirlerin Sultan Reşat himayesinde Reşadiye (Güneyköy) köyüne iskân süreçleri arşiv belgeleriyle incelenmektedir. Kentin stratejik önemini gösteren Kocaeli Liman Başkanlığı, 18. yüzyıl sonrasında İzmit İskelesi ve ard alanının Osmanlı denizcilik faaliyetlerindeki yeri, maden nakliyat güzergâhları, buhar devrinde İzmit Tersanesi ve TCG Yavuz zırhlısının sancak gemisi olarak kente kattığı değerler kapsamlı bir şekilde sunulmaktadır. Ayrıca, okla yükselen millet mefkuresi ekseninde atlı okçuluk, Türk yayı yapım teknikleri ve Osmanlılar döneminde menzil yarışları ile menzil taşları gibi geleneksel spor kültürü mirasımız da bu ciltte derinlemesine analiz edilmektedir.
Eserin ikinci bölümü, Kocaeli’nin tıp tarihi, entelektüel-tasavvufi birikimi ve mimari-sanatsal zenginliklerini bir araya getirmektedir. 1897-1898 yıllarında Gebze’de baş gösteren sığır vebası salgınından 19. yüzyılda İzmit belediye tabiplerine, eczacılık tarihinden gebelik, doğum ve lohusalığa dair geleneksel halk uygulamalarına kadar kentin tıp ve sağlık hafızası mercek altına alınmaktadır. İzmitli Osmanlı âlimi Kara Dâvûd, Muhyiddin Muhammed Efendi, Şeyhzâde Muhyiddin ve Ahmed Hilmi Efendi gibi mürşit ve âlimlerin kelâm, tasavvuf ve şerh eserleri ile Pertev Mehmed Said Paşa Divanı’ndaki sosyo-kültürel unsurlar incelenerek kentin manevi dünyası aydınlatılmaktadır. İzmit Mevlevihanesi, kaybolan iğne oyası kültürü, kentin sesli tanığı İzmit Bandosu, Gazi Süleyman Paşa (Orhan) Camii, Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, Gölcük Kazıklı Kervansarayı ile Saraylı Camii’nin ahşap süslemeleri ve kadın mezar taşları gibi estetik değerler de zengin görsel ögelerle tahlil edilmektedir. Kitap, Sümerbank Selüloz Sanayii’ndeki idari gelişmelerden “Konstantinopolis Kapılarında” romanındaki Nikomedia arka planına kadar geniş bir seçkiyle Kocaeli tarihini taçlandırmaktadır.
Gazi Süleyman Paşa – Kocaeli Büyükşehir Belediyesi