Arşiv Araştırma ve Yükleme: Kubilay Binen
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi kültür yayınları dizisinden çıkan bu değerli çalışmanın ikinci cildi, Ortaçağ ve Hollandalı seyyahların gözünden İzmit tasvirleriyle başlayarak kentin Osmanlı bürokrasisi, toplumsal yapısı ve askeri tarihine derinlemesine bir bakış sunmaktadır. Kitapta; 18. ve 19. yüzyıllarda Kocaeli Sancağı’ndaki çok eşlilik olgusu, Değirmendere’nin temettüat kayıtlarına göre sosyo-ekonomik analizi, Şile ve Şeyhler kazalarındaki nüfus yapısı gibi sosyal tarih konularının yanı sıra Arslanbey, Redif Askeri Deposu ve Darıca’da yaşanan büyük yangın felaketleri ele alınmaktadır. Sultan Abdülmecid’in İzmit ve Hereke seyahatleri, bölgedeki eşkıyalık faaliyetleri ve Pazarköy Âyanı Turnacıbaşı Esad Bey İsyanı gibi asayiş olaylarıyla kentin idari dinamikleri ortaya konurken; Mondros Mütarekesi, Yunan işgali dönemi, istihbarat ve mühimmat sevkiyatları, İngiliz askeri raporları ve işgal yıllarında Kandıra Kocakaymaz’da yaşananlar arşiv belgeleriyle gün yüzüne çıkarılmaktadır. Ayrıca Türk Jeanne Darc olarak anılan Fatma Seher Hanım (Kara Fatma) ve Amerikalı Doktor Mabel Evelyn Elliott gibi dönemin sembol şahsiyetleri de eserde kendilerine yer bulmaktadır.
Eserin devamında, Cumhuriyet’in ilanına giden süreçte Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 16-17 Ocak 1923 tarihlerinde gerçekleştirdiği tarihi İzmit Basın Toplantısı ve bu toplantıda verilen kurucu mesajlar titizlikle tahlil edilmektedir. Erken Cumhuriyet döneminde Kocaeli’de yapılan milletvekili seçimleri, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın bölgedeki teşkilatlanması, tek parti dönemi Cumhuriyet Bayramı kutlamaları, Halkevleri ve Halk Odalarının kuruluşu gibi kentin siyasi ve kültürel modernleşme adımları kronolojik bir bütünlükle sunulmaktadır. Kitap, kentin kozmopolit yapısına da ayna tutarak; Kocaeli’deki Museviler (Yahudiler, Karaimler, Dönmeler), Osmanlı arşiv belgeleri ışığında İzmit Ermenileri, Ermeni kaynaklarına göre Armaş bölgesi, Vahan Çetesi’nin faaliyetleri, 19. ve 20. yüzyıllarda bölgedeki Protestan kadın misyonerler ve meşhur Bardizag (Bahçecik) Amerikan Koleji’nin yarım asırlık tarihini tarafsız akademik perspektiflerle incelemektedir. Bu yönüyle anıtsal eser, Kocaeli’nin vilayetleşme sürecini ve çok kültürlü tarihsel birikimini eksiksiz bir biçimde geleceğe aktarmaktadır.
Gazi Süleyman Paşa – Kocaeli Büyükşehir Belediyesi